ทำความเข้าใจเรื่องลิขสิทธิ์กลิ่นและสูตรเฉพาะ

คำถามนี้ดีและสำคัญมากสำหรับคนที่กำลังเข้าสู่วงการน้ำหอม หรืออยากสร้างแบรนด์เครื่องหอมของตัวเอง เพราะหลายคนอาจยังไม่เข้าใจว่า สูตรน้ำหอมนั้นสามารถเป็นทรัพย์สินทางปัญญาได้หรือไม่ และจะรู้ได้ยังไงว่าสูตรไหนใช้ได้ สูตรไหนห้ามแตะ?


1. สูตรน้ำหอมมีเจ้าของได้ไหม?

มีได้ แต่ไม่ได้จดลิขสิทธิ์แบบงานเขียน/ศิลปะทั่วไป

ในวงการน้ำหอม สูตรกลิ่น (เช่น สัดส่วนของน้ำมันหอมต่างๆ) มักจะถือเป็น ความลับทางการค้า (Trade Secret) มากกว่าการจดลิขสิทธิ์หรือสิทธิบัตรทั่วไป เพราะ การจดสิทธิบัตร = ต้องเปิดเผยสูตรทั้งหมด ซึ่งไม่คุ้มสำหรับน้ำหอม

แบรนด์ส่วนใหญ่ จึงเก็บสูตรลับไว้ภายในบริษัท  ยกตัวอย่างเช่น น้ำหอม Dior, Chanel มีสูตรเฉพาะที่ใช้เฉพาะในแบรนด์เท่านั้น

โรงงานที่รับจ้างผลิต OEM บางแห่ง ก็พัฒนาสูตรเฉพาะให้แต่ละแบรนด์ และห้ามนำไปใช้กับแบรนด์อื่น

2. แล้วจะรู้ได้ไงว่า สูตรกลิ่น นี้มีเจ้าของหรือไม่?

ถ้าคุณเป็นลูกค้า OEM/ODM ถามโรงงานว่า สูตรนี้ Exclusive กับแบรนด์เราหรือไม่ และถ้าเป็นกลิ่นตลาดทั่วไป เช่น กลิ่น Lavender, Ocean, Bubble Gum อาจเป็นสูตรที่หลายแบรนด์ใช้ได้

ถ้าคุณจ้างพัฒนา สูตรเฉพาะ (Custom Formula) ควรเซ็นสัญญา ว่าเป็นของคุณเท่านั้น

3. แล้วกลิ่นน้ำหอมเลียนแบบกันได้ไหม?

ในทางจริยธรรมแบรนด์ ไม่ควร
แบรนด์ที่ดีจะสร้างเอกลักษณ์ของกลิ่น ไม่ทำซ้ำกลิ่นของแบรนด์ดัง

คุณสามารถพัฒนากลิ่นที่ คล้าย แบรนด์ดังได้ แต่ ห้ามใช้ชื่อสินค้า/ชื่อแบรนด์นั้น เช่น กลิ่นเหมือน Jo Malone English Pear กลิ่นลูกแพร์หรูหรา หวานละมุนแนวอังกฤษ

4. ถ้าทำแบรนด์เอง แล้วอยากมีสูตรเฉพาะ?

คุณสามารถเลือก ใช้สูตรโรงงาน (ODM) 

1. ไม่ต้องคิดเอง

2. มีหลายกลิ่นให้เลือก แต่อาจซ้ำกับแบรนด์อื่น

คุณพัฒนาสูตรใหม่กับโรงงาน (OEM)

1. คุณเป็นเจ้าของสูตร

2. ควบคุมกลิ่นได้ละเอียด

3. ควรมีสัญญาชัดเจนว่าโรงงานไม่เอาสูตรไปขายต่อ

5. แล้ว กฎหมายไทย พูดว่ายังไง?

ในไทยยังไม่มีการ จดลิขสิทธิ์กลิ่นอย่างเป็นทางการ แต่สามารถคุ้มครองสูตรได้ตามกฎหมาย ดังนี้

1. สัญญาระหว่างคู่ค้า (NDA / Non-disclosure Agreement)

2. กฎหมายความลับทางการค้า

และหากจดแบรนด์ไว้ ก็สามารถคุ้มครองชื่อและภาพลักษณ์ได้

แม้ กลิ่น จะไม่สามารถจดลิขสิทธิ์ได้โดยตรง แต่ผู้สร้างสรรค์น้ำหอมยังสามารถปกป้องสูตรลับของตนผ่านกลยุทธ์อื่น เช่น ความลับทางการค้า หรือการสร้างแบรนด์ที่แข็งแรง สำหรับผู้ที่อยากเริ่มต้นแบรนด์น้ำหอม การเข้าใจสิทธิในกลิ่นและสูตรเฉพาะจึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญ